四阶幻方知多少?
李元敦
本文是四阶幻方三个框架体系的延伸,文中揭示了框架体系的规律性,提拱了更多的四阶幻方新的编制途径:不仅如此,在框架体系、幻方类型、易位法诸方面都凭添了选择机会。
( 一 )
把下面图 a 1 b 1 、图 a' 1 b' 1 、图 a" 1 b" 1 三个框架构造作为一组,它们相叠的数都是 "1" ,为了描述的方便,三个框架构造简称叠 1 组:
b 1 b' 1 b" 1 a 1 1 2 3 4 a' 1 1 3 5 7 a" 1 1 2 5 6 5 6 7 8 2 4 6 8 3 4 7 8
9 10 11 12 9 11 13 15 9 10 13 14
13 14 15 16 10 12 14 16 11 12 15 16
图 a 1 b 2 图 a' 1 b' 2 图 a" 1 b" 2
由叠 1 组衍生的下面三个四阶方阵框架体系田阵全息组合,简称叠 1 组合:
图 a1b1 四阶方阵框架体系田阵全息组合
图 a' 1 b' 1 四阶方阵框架体系田阵全息组合
图 a" 1 b" 1 四阶阵框架体系田阵全息组合
三个叠 1 组合,共排列 3456 个四阶方阵,即( 24 2 +24 2 )× 3 。这些方阵可以按其结构分为四种类型:对角 =34 方阵和易位法,四行 =34 方阵和易 位法,四例 =34 方阵和易位法,全不 =34 方阵和易位法。下面是四种类型方阵及其易位法:
对角 =34 对角 =34 幻 方
四 阶 方 阵 易 位 法 幻和 =34
四行 =34 四行 =34 四阶幻方
四阶方阵 易位法 幻和 =34
四列 =34 四列 =34 四阶幻方
四阶方阵 易位法 幻和 =34
全不 =34 全不 =34 四阶幻方
四阶方阵 易位法 幻和 =34
把四类方阵转变成幻方,每类都有二种和二种以上的易位法,上面不同类型的方阵使用不同的易位法都是最简易的易位法。其中全不 =34 易位可以通用四种类型方阵,而其它三种易位法只能专用,不能通用。
方阵四种类型的产生来源于田格数组的全息组合:凡主、副型( a 、 b )搭配,二个田格数组呈对角等数(如 a - 主型, b - 副型)组合的方阵就是”对角 =34 方阵”。凡主、副型( a 、 b )搭配,二个田格数组呈横项等数(如 a - 主型, b - 副型)组合的方阵就是 " 四行 =34 方阵 ". 凡主副 (a 、 b )搭配,二个田格数组呈纵项等数(如 a - 主型, b - 副型)组合的方阵就是 " 四列 =34 方阵 " 。凡主、副型( a 、 b )搭配,二个田格数组横项、纵项、对角不呈等数(如 a - 主型、 b - 副型)组合的方阵就是 " 全不 =34 方阵 " 。
以上所述,还可以用表列方式来说明方阵的四种类型,就是说,三个叠 1 组合还存在另一种排列方法,即按四阶方阵类型组合来列表:
图 a 1 b 1 四阶方阵框架体系田格全息(按类型)组合
图 a 1 b 1 四阶方阵框架体系田格全息(按类型)组合
图 a 1 b 1 四阶方阵框架体系田格全息(按类型)组合
面的列表:有对角、四行、四列三种方阵类型,没有全不方阵类型,因为全不类型主副搭配不呈等数,只要把对角主、副与四行、四列主、副搭配,或是四行主、副与对角、四列主、副搭配,和四列主、副与对角、四行主副搭配,这种种主、副搭配都不呈等数,主副二个田格数组不呈等数的搭配组成的四阶方阵都是 " 全不 =34 方阵 " 。故全不类型包含在三种类型之中。
根据以上按类型排列的叠 1 组合可知,对角、四行、四列三种类型在方阵总量( 3456 )上各占 1/9 ( 384 ),全不类型占方阵总量 2/3 ( 2340 )。
( 二 )
研究发现,对角等于 34 方阵都有再生幻方和为 34 的四阶幻方的功能,或者说,凡四阶方阵对角等于 34 的,展开来就是一个四阶方阵框架体系。这样一来,四阶方阵框架体系,连同叠 1 组图 a 1 b 1 图 a' 1 b' 1 、图 a" 1 b" 1 3 个 , 一下子猛增至 384 个 [(8 2 +8 2 ) × 3] 。经一一检查、对照、剔除同构类和重叠数 336 个,获得净的 48 个,这就是叠 1 组—叠 16 组。下面是叠 1 组—叠 16 组 48 个四阶方阵框架体系:
叠 1 组为 a 1 b 1 、 a' 1 b' 1 、 a" 1 b" 1 三个四阶方阵框架体系本文前面已列,从略。下面是叠 2 组四阶方阵框架体系:
b" 2 b' 2 b 2
a" 2 2 4 1 3 a' 2 2 1 10 9 a 2 2 1 6 5
6 8 5 7 4 3 12 11 4 3 8 7
10 12 9 11 6 5 14 13 10 9 14 13
14 16 13 15 8 7 16 15 12 11 16 15
图 a" 2 b" 2 图 a' 2 b' 2 图 a 2 b 2
叠 2 组四阶方阵框架体系简化;
a" 2 b" 2 2 4 1 3 a' 2 b' 2 2 1 10 9 a 2 b 2 2 1 6 5
6 10 14 4 6 8 4 10 12
以下叠 3 组—叠 16 组不再列出四阶方阵框架体系,如叠 2 组从简。
a" 3 b" 3 3 1 4 2 a' 3 b' 3 3 1 7 5 a 3 b 3 3 1 11 9
7 11 15 4 11 12 4 7 8
a" 4 b" 4 4 2 3 1 a' 4 b' 4 4 3 8 7 a 4 b 4 4 3 12 11
8 12 16 2 12 10 2 8 6
a" 5 b" 5 5 7 6 8 a' 5 b' 5 5 6 1 2 a 5 b 5 5 7 1 3
1 13 9 7 13 15 6 13 14
a" 6 b" 6 6 8 5 7 a' 6 b' 6 6 5 2 1 a 6 b 6 6 8 2 4
2 14 10 8 14 16 5 14 13
a" 7 b" 7 7 5 8 6 a' 7 b' 7 7 5 3 1 a 7 b 7 7 8 3 4
3 15 11 8 15 16 5 15 16
a" 8 b" 8 8 6 7 5 a' 8 b' 8 8 6 4 2 a 8 b 8 8 7 4 3
4 16 12 7 16 15 6 16 14
a" 9 b" 9 9 11 10 12 a' 9 b' 9 9 10 13 14 a 9 b 9 9 11 13 15
13 1 5 11 1 3 10 1 2
a" 10 b" 10 10 12 9 11 a' 10 b' 10 10 9 2 1 a 10 b 10 10 12 2 4
14 2 6 12 14 16 9 14 13
a" 11 b" 11 11 15 3 7 a' 11 b' 11 11 9 3 1 a 11 b 11 11 12 3 4
9 12 10 12 15 16 9 15 13
a" 12 b" 12 12 10 11 9 a' 12 b' 12 12 10 16 14 a 12 b 12 12 11 16 15
16 4 8 11 4 3 10 4 2
a" 13 b" 13 13 9 5 1 a' 13 b' 13 13 14 9 10 a 13 b 13 13 15 9 11
15 14 16 16 6 8 14 5 6
a" 14 b" 14 14 16 13 15 a' 14 b' 14 14 13 10 9 a 14 b 14 14 16 10 12
10 6 2 16 6 8 13 6 5
a" 15 b" 15 15 11 7 3 a' 15 b' 15 15 13 11 9 a 15 b 15 15 16 11 12
13 16 14 16 7 8 13 7 5
a" 16 b" 16 16 14 15 13 a' 16 b' 16 16 14 12 10 a 16 b 16 16 15 12 11
12 8 4 15 8 7 14 8 6
以上以自然数 1-16 相叠为标志,每个相叠的自然数都拥有像叠 1 组的 3 个框架体系。现在描述幻方自然美妙和谐的旋律出现了框架形式。框架构造形状一律,像十字架又不对称,从整体看所有框架既纵横有序,又非有序,都规则整齐排列。凭直觉,内中仅排列各异的 16 个元素,但都出奇地埋伏严守规则的 1152 个可以相互快捷转换的方阵和幻方,形似军家布阵:机关万千、疑兵四伏,令人迷惑而幻觉丛生,使四阶幻方陡增了几分神奇和趣味。
经考察,四阶方阵 48 个( 16 × 3) 框架体系都具有一致内在的共性:无一例外都能够构成“田格全息组合”;每个框架都可以系统化程序化组成 1152 个四阶方阵,每个方阵都遵循田格等差规则 1 对 1 全部转变成幻方;同样具有四种方阵类型,这就是“对角”、“四行”、“四列”和“全不”。四种类型方阵,各用各的易位法把全部方阵转变成幻方,也可以用一种易位法,这就是“全不 =34 ”易位法把全部方阵转变成幻方。
已知每个四阶方阵框架体系的田格全息组合,能够产生 1152 个幻方,以此计算,每一个叠 组就产生 3456 个幻方( 1152 × 3) ,叠 1 组—叠 16 组共 48 个田格全息组合就产生 55296 个幻方( 1152 × 48 或 3456 × 16 )。
上面庞大的四阶幻方计数不是定论。经过检验,每一个幻方都有 15 个幻方与之重叠,或者说叠 2 组 - 叠 16 组所编制的幻方都与叠 1 组 3456 个幻方相重叠,就是说叠 1 组 - 叠 16 组,只有一个叠组编成的幻方有效,其它 15 个叠组编成的幻方由于重叠而徒劳无效。但是编成 3456 个四阶幻方明确了有 16 条途径能够达此目标,并有助于洞明框架体系数理演变的规律,凡此皆有赖于对三个框架体系的延伸研究。
| a1 | 1 | 4 | 1 | 3 | 1 | 4 | 1 | 2 | 1 | 3 | 1 | 2 | 2 | 4 | 2 | 3 |
| 3 | 2 | 4 | 2 | 2 | 3 | 4 | 3 | 2 | 4 | 3 | 4 | 3 | 1 | 4 | 1 | |
| 2 | 4 | 2 | 1 | 2 | 3 | 2 | 1 | 3 | 4 | 3 | 2 | 3 | 4 | 3 | 1 | |
| 1 | 3 | 4 | 3 | 1 | 4 | 3 | 4 | 2 | 1 | 4 | 1 | 1 | 2 | 4 | 2 | |
| 3 | 2 | 3 | 1 | 4 | 3 | 4 | 2 | 4 | 3 | 4 | 1 | 4 | 2 | 4 | 1 | |
| 1 | 4 | 2 | 4 | 2 | 1 | 3 | 1 | 1 | 2 | 3 | 2 | 1 | 3 | 2 | 3 | |
| b1 | 1 | 13 | 1 | 9 | 1 | 13 | 1 | 5 | 1 | 9 | 1 | 5 | 5 | 13 | 5 | 9 |
| 9 | 5 | 13 | 5 | 5 | 9 | 13 | 9 | 5 | 13 | 9 | 13 | 9 | 1 | 13 | 1 | |
| 5 | 13 | 5 | 1 | 5 | 9 | 5 | 1 | 9 | 13 | 9 | 5 | 9 | 13 | 9 | 1 | |
| 1 | 9 | 13 | 9 | 1 | 13 | 9 | 13 | 5 | 1 | 13 | 1 | 1 | 5 | 13 | 5 | |
| 9 | 5 | 9 | 1 | 13 | 9 | 13 | 5 | 13 | 9 | 13 | 1 | 13 | 5 | 13 | 1 | |
| 1 | 13 | 5 | 13 | 5 | 1 | 9 | 1 | 1 | 5 | 9 | 5 | 1 | 9 | 5 | 9 |
| a'1 | 1 | 7 | 1 | 5 | 1 | 7 | 1 | 3 | 1 | 5 | 1 | 3 | 3 | 7 | 3 | 5 |
| 5 | 3 | 7 | 3 | 3 | 5 | 7 | 5 | 3 | 7 | 5 | 7 | 5 | 1 | 7 | 1 | |
| 3 | 7 | 3 | 1 | 3 | 5 | 3 | 1 | 5 | 7 | 5 | 3 | 5 | 7 | 5 | 1 | |
| 1 | 5 | 7 | 5 | 1 | 7 | 5 | 7 | 3 | 1 | 7 | 1 | 1 | 3 | 7 | 3 | |
| 5 | 3 | 5 | 1 | 7 | 5 | 7 | 3 | 7 | 5 | 7 | 1 | 7 | 3 | 7 | 1 | |
| 1 | 7 | 3 | 7 | 3 | 1 | 5 | 1 | 1 | 3 | 5 | 3 | 1 | 5 | 3 | 5 | |
| b'1 | 1 | 10 | 1 | 9 | 1 | 10 | 1 | 2 | 1 | 9 | 1 | 2 | 2 | 10 | 2 | 9 |
| 9 | 2 | 10 | 2 | 2 | 9 | 10 | 9 | 2 | 10 | 9 | 10 | 9 | 1 | 10 | 1 | |
| 2 | 10 | 2 | 1 | 2 | 9 | 2 | 1 | 9 | 10 | 9 | 2 | 9 | 10 | 9 | 1 | |
| 1 | 9 | 10 | 9 | 1 | 10 | 9 | 10 | 2 | 1 | 10 | 1 | 1 | 2 | 10 | 2 | |
| 9 | 2 | 9 | 1 | 10 | 9 | 10 | 2 | 10 | 9 | 10 | 1 | 10 | 2 | 10 | 1 | |
| 1 | 10 | 2 | 10 | 2 | 1 | 9 | 1 | 1 | 2 | 9 | 2 | 1 | 9 | 2 | 9 |
| a"1 | 1 | 6 | 1 | 5 | 1 | 6 | 1 | 2 | 1 | 5 | 1 | 2 | 2 | 6 | 2 | 5 |
| 5 | 2 | 6 | 2 | 2 | 5 | 6 | 5 | 2 | 6 | 5 | 6 | 5 | 1 | 6 | 1 | |
| 2 | 6 | 2 | 1 | 2 | 5 | 2 | 1 | 5 | 6 | 5 | 2 | 5 | 6 | 5 | 1 | |
| 1 | 5 | 6 | 5 | 1 | 6 | 5 | 6 | 2 | 1 | 6 | 1 | 1 | 2 | 6 | 2 | |
| 5 | 2 | 5 | 1 | 6 | 5 | 6 | 2 | 6 | 5 | 6 | 1 | 6 | 2 | 6 | 1 | |
| 1 | 6 | 2 | 6 | 2 | 1 | 5 | 1 | 1 | 2 | 5 | 2 | 1 | 5 | 2 | 5 | |
| b"1 | 1 | 11 | 1 | 9 | 1 | 11 | 1 | 3 | 1 | 9 | 1 | 3 | 3 | 11 | 3 | 9 |
| 9 | 3 | 11 | 3 | 3 | 9 | 11 | 9 | 3 | 11 | 9 | 11 | 9 | 1 | 11 | 1 | |
| 3 | 11 | 3 | 1 | 3 | 9 | 3 | 1 | 9 | 11 | 9 | 3 | 9 | 11 | 9 | 1 | |
| 1 | 9 | 11 | 9 | 1 | 11 | 9 | 11 | 3 | 1 | 11 | 1 | 1 | 3 | 11 | 3 | |
| 9 | 3 | 9 | 1 | 11 | 9 | 11 | 3 | 11 | 9 | 11 | 1 | 11 | 3 | 11 | 1 | |
| 1 | 11 | 3 | 11 | 3 | 1 | 9 | 1 | 1 | 3 | 9 | 3 | 1 | 9 | 3 | 9 |
| 1 | 5 |
| 2 | 6 |
| 1 | 9 |
| 3 | 11 |
| 1 | 4 |
| 3 | 2 |
| 5 | 9 |
| 13 | 1 |
| 3 | 1 |
| 2 | 4 |
| 5 | 1 |
| 9 | 13 |
| 2 | 6 |
| 1 | 5 |
| 11 | 1 |
| 9 | 3 |
| 对 角 |
a1 | 1 | 3 | 1 | 2 | 4 | 3 | 4 | 2 | 3 | 1 | 2 | 1 | 3 | 4 | 2 | 4 |
| 2 | 4 | 3 | 4 | 2 | 1 | 3 | 1 | 4 | 2 | 4 | 3 | 1 | 2 | 1 | 3 | ||
| b1 | 1 | 9 | 1 | 5 | 13 | 9 | 13 | 5 | 9 | 1 | 5 | 1 | 9 | 13 | 5 | 13 | |
| 5 | 13 | 9 | 13 | 5 | 1 | 9 | 1 | 13 | 5 | 13 | 9 | 1 | 5 | 1 | 9 | ||
| 四 行 |
a1 | 1 | 4 | 1 | 4 | 4 | 1 | 4 | 1 | 3 | 2 | 2 | 3 | 3 | 2 | 2 | 3 |
| 3 | 2 | 2 | 3 | 3 | 2 | 2 | 3 | 1 | 4 | 1 | 4 | 4 | 1 | 4 | 1 | ||
| b1 | 1 | 13 | 1 | 13 | 13 | 1 | 13 | 1 | 9 | 5 | 5 | 9 | 9 | 5 | 5 | 9 | |
| 9 | 5 | 5 | 9 | 9 | 5 | 5 | 9 | 1 | 13 | 1 | 13 | 13 | 1 | 13 | 1 | ||
| 四 列 |
a1 | 1 | 3 | 1 | 2 | 4 | 3 | 4 | 2 | 3 | 1 | 2 | 1 | 3 | 4 | 2 | 4 |
| 4 | 2 | 4 | 3 | 1 | 2 | 1 | 3 | 2 | 4 | 3 | 4 | 2 | 1 | 3 | 1 | ||
| b1 | 1 | 9 | 1 | 5 | 13 | 9 | 13 | 5 | 9 | 1 | 5 | 1 | 9 | 13 | 5 | 13 | |
| 13 | 5 | 13 | 9 | 1 | 5 | 1 | 9 | 5 | 13 | 9 | 13 | 5 | 1 | 9 | 1 |
| 对 角 |
a1' | 1 | 5 | 1 | 3 | 7 | 5 | 7 | 3 | 5 | 1 | 3 | 1 | 5 | 7 | 3 | 7 |
| 3 | 7 | 5 | 7 | 3 | 1 | 5 | 1 | 7 | 3 | 7 | 5 | 1 | 3 | 1 | 5 | ||
| b1' | 1 | 9 | 1 | 2 | 10 | 9 | 10 | 2 | 9 | 1 | 2 | 1 | 9 | 10 | 2 | 10 | |
| 2 | 10 | 9 | 10 | 2 | 1 | 9 | 1 | 10 | 2 | 10 | 9 | 1 | 2 | 1 | 9 | ||
| 四 行 |
a1' | 1 | 7 | 1 | 7 | 7 | 1 | 7 | 1 | 5 | 3 | 3 | 5 | 5 | 3 | 3 | 5 |
| 5 | 3 | 3 | 5 | 5 | 3 | 3 | 5 | 1 | 7 | 1 | 7 | 7 | 1 | 1 | 7 | ||
| b1' | 1 | 10 | 1 | 10 | 10 | 1 | 10 | 1 | 9 | 2 | 2 | 9 | 9 | 2 | 2 | 9 | |
| 9 | 2 | 2 | 9 | 9 | 2 | 2 | 9 | 1 | 10 | 1 | 10 | 10 | 1 | 10 | 1 | ||
| 四 列 |
a1' | 1 | 5 | 1 | 3 | 7 | 5 | 7 | 3 | 5 | 1 | 3 | 1 | 5 | 7 | 3 | 7 |
| 7 | 3 | 7 | 5 | 1 | 3 | 1 | 5 | 3 | 7 | 5 | 7 | 3 | 1 | 5 | 1 | ||
| b1' | 1 | 9 | 1 | 2 | 10 | 9 | 10 | 2 | 9 | 1 | 2 | 1 | 9 | 10 | 2 | 10 | |
| 10 | 2 | 10 | 9 | 1 | 2 | 1 | 9 | 2 | 10 | 9 | 10 | 2 | 1 | 9 | 1 |
| 对 角 |
a1" | 1 | 5 | 1 | 2 | 5 | 1 | 2 | 1 | 6 | 5 | 6 | 2 | 5 | 6 | 2 | 6 |
| 2 | 6 | 5 | 6 | 6 | 2 | 6 | 5 | 2 | 1 | 5 | 1 | 1 | 2 | 1 | 5 | ||
| b1" | 1 | 9 | 1 | 3 | 9 | 1 | 3 | 1 | 11 | 3 | 11 | 9 | 9 | 1 | 9 | 11 | |
| 3 | 11 | 9 | 11 | 11 | 3 | 11 | 9 | 9 | 1 | 3 | 1 | 11 | 3 | 1 | 3 | ||
| 四 行 |
a1" | 1 | 6 | 1 | 6 | 6 | 1 | 6 | 1 | 2 | 5 | 5 | 2 | 2 | 5 | 5 | 2 |
| 2 | 5 | 5 | 2 | 2 | 5 | 5 | 2 | 1 | 6 | 1 | 6 | 6 | 1 | 6 | 1 | ||
| b1" | 1 | 11 | 1 | 11 | 11 | 1 | 11 | 1 | 9 | 3 | 3 | 9 | 9 | 3 | 3 | 9 | |
| 9 | 3 | 3 | 9 | 9 | 3 | 3 | 9 | 1 | 11 | 1 | 11 | 11 | 1 | 11 | 1 | ||
| 四 列 |
a1" | 1 | 5 | 1 | 2 | 6 | 5 | 6 | 2 | 5 | 1 | 2 | 1 | 5 | 6 | 2 | 6 |
| 6 | 2 | 6 | 5 | 1 | 2 | 1 | 5 | 2 | 6 | 5 | 6 | 2 | 1 | 5 | 1 | ||
| b1" | 1 | 9 | 1 | 3 | 11 | 9 | 11 | 3 | 9 | 1 | 3 | 1 | 9 | 11 | 3 | 11 | |
| 11 | 3 | 11 | 9 | 1 | 3 | 1 | 9 | 3 | 11 | 9 | 11 | 3 | 1 | 9 | 1 |